Análise dunha programación didáctica
A continuación, achego o traballo que Iolanda, Bieito, Jorge e máis eu fixemos en grupo sobre a análise da programación didáctica do departamento de inglés do instituto Santo Tomé Freixeiro (2012-2013).
Tamén poderedes acceder a ela consultando os blogs dos meus compañeiros (
Iolanda,
Jorge e
Bieito).
IES Santo Tomé Freixeiro.
Programación didáctica do departamento de inglés 2012-2013
Comentario
Tal e como se pode apreciar, o esquema é
irregular e revela tanto repeticións como saltos indiscriminados de idioma
entre galego, español e inglés. Do mesmo xeito, para realizar o índice que
presenta esta análise, tivemos que volver enumerar os apartados, dado que no
orixinal é incongruente (por exemplo, nun momento pásase do punto 2, Criterios
de avaliación no Bacharelato, a unha subsección, Criterios de avaliación,
enumerada 7.1). Isto débese a que, como comentaremos máis detalladamente, se
copiaron literalmente apartados enteiros de distintas fontes documentais e
foron amontoados sen orde ou maior revisión.
É por iso que na análise
pormenorizada non enumeramos os apartados, pero respectamos a orde orixinal dos
contidos.
Análise
Presentación
Dáse conta do listado dos membros do
seminario e da bibliografía á que se recorrerá no curso referido. Desta, en
primeiro lugar sinálanse os libros de texto, presentados por cursos, segundo
sexan de inglés como primeira LE (de 1.º de ESO a 2.º de Bacharelato), como
segunda LE (de 1.º de ESO a 1.º de Bacharelato) ou grupos de diversificación
(III e IV). Os alumnos de inglés como primeira LE de ESO son os únicos que
dispoñen de dous libros, un de teoría e outro de exercicios.
En segundo lugar, os libros de lectura,
que son tres por curso, é dicir, un por trimestre. Só en 2.º de Bacharelato se
explicitan opcións para os alumnos con dificultades. No resto dos cursos, os
alumnos que o precisen deben consultar que outros libros poden ler. É dicir,
recae o peso de atender á diversidade na propia iniciativa do alumno
Despois preséntase a lectora e dáse
a coñecer o reparto de horarios elaborado polo departamento para só o primeiro
trimestre, no que quedan excluídos os alumnos de 1.º de ESO e 1.º de Bacharelato.
Dado que é un horario incompleto, non abrangue todo o curso, e a maneira de
introducilo no formato da programación é bastante desleixada, parece un punto
incluído a última hora.
As fontes para a creación deste apartado son
fundamentalmente epistemolóxicas. Só hai unha pequena mención referente ás
características psicolóxicas do alumno.
Contribución
da área de LE ao desenvolvemento das competencias básicas.
Comeza coa descrición e orixe das competencias
básicas, despois enuméraas e pasa a relatar brevemente como algunhas delas
poden adquirirse durante o ensino das linguas estranxeiras. Cabe sinalar que
esta descrición incompleta altera a orde das competencias.
A introdución, toda a primeira páxina, é
un cortaepega do correspondente
sitio
web do Ministerio, traducido ao galego.
Despois aparecen desordeadas as explicacións
con respecto á enumeración (obvian algunhas, como a matemática). Describe moi
brevemente o que o ensino dunha lingua estranxeira aporta na adquisición de
cada competencia básica. É un resumo das definicións do Real Decreto 1631/2006,
de 29 de decembro.
Os obxectivos
da área de lingua estranxeira na ESO
Na primeira parte recóllese en dous
densos parágrafos a evolución das destrezas lingüísticas do alumnado durante o
ciclo da ESO así como o enfoque comunicativo do ensino da lingua estranxeira. O
primeiro parágrafo en realidade correspóndese co terceiro e o cuarto do
apartado Lengua extranjera do Real Decreto 1631/2006, de 29 de
decembro unidos nun. O segundo parágrafo correspóndese co sexto dese mesmo RD.
Na segunda parte enuméranse unha
serie obxectivos máis concretos que tratan de conseguir que o alumno teña as
ferramentas axeitadas para coñecer non só o idioma estranxeiro senón tamén
aqueles aspectos culturais máis relevantes.
Agora ben, todo este apartado, e os
tres seguintes, están extraídos directamente do modelo para o 2.º ciclo da
ESO que a editorial Oxford University Press ten dispoñíbel
na súa web.
Simplemente está editado para eliminar as referencias ao mundo editorial. Así
pois, o comezo deste apartado 2 era unha información copiada da programación de
Oxford que á súa vez era unha copia literal pero reelaborada do Real Decreto
antes mencionado. Facemos notar a existencia de dous niveis de desleixo.
Así pois, mentres que no orixinal se fala
da segunda etapa da ESO, na web de San Tomé Freixeiro elimínase esta
referencia. Pásase a unha segunda listaxe de obxectivos específicos, desta vez
correspondente aos aspectos estrictamente lingüísticos.
Os contidos
Divídense en catro bloques ou facetas:
1.
Escoitar, falar e conversar, é dicir, a
comprensión e expresión oral.
2.
Ler e escribir, a comprensión e expresión
escrita.
3.
Coñecemento da lingua, é dicir, as
análises metalingüísticas e metacognitivas.
4.
Aspectos socioculturais e conciencia
intercultural, o único enfoque non meramente comunicativo deste apartado,
senón tamén intercultural.
Son unhas divisións que non se
ateñen á evolución do alumno (que debe primeiro comprender, oralmente ou por
escrito, e despois expresarse) e que, como xa vimos con Luz, os bloques 1 e 2
poden estar misturados nas actividades da clase. E estes, idealmente, deben
incluír os outros dous bloques.
Atención
á diversidade
Un breve
parágrafo de declaracións de intencións. A primeira oración está copiada
do modelo citado e ironicamente defende «unha atención individualizada aos
alumnos», cando o profesorado (ou o xefe do departamento) non se presta
nin a definir persoalmente os parámetros deste apartado. Como xa vimos na
presentación, que é orixinal deste departamento, non hai especial interese
por este aspecto na programación.
Criterios
de avaliación
Ningún dos membros do departamento
responsábel desta programación tería aprobado a ningún alumno que presentase un
traballo con metodoloxíaequivalente a este apartado.
Primeiramente aparecen os requerimentos
lingüísticos, nocións gramaticais e destrezas que os alumnos deben superar en
1.º e 2.º de ESO. e, de súpeto, para referirse ao segundo ciclo de ESO, hai un
cambio de ton, de análise... e de idioma (pásase ao español). O motivo é que se
copiu directamente
doutro
documento da Oxford University Press.
Con isto, repítense os obxectivos da
etapa, a contribución do ensino da lingua estranxeira á adquisición das
competencias básicas (desta vez copiáronse todas as contribucións) e obxectivos
da materia e curso (os mesmos «bloques» de antes).
Pásase, por fin, aos criterios de avaliación de
3.º de ESO, en español, extraídos
dun
terceiro documento da web da editorial Oxford. Logo pásase de novo ao
galego (copiando de novo do texto primordial), repitindo os criterios de 3.º e
describindo por fin os de 4.º de ESO. Son criterios baseados no enfoque
comunicativo e con atención a estratexias que axuden a adquirir habilidades
necesarias, pero están pouco especificados («participar en conversas»,
«comprender a información xeral»...).
Todo isto fai cuestionarse que aplicarán
os membros do departamento na realidade.
Introdución
e contextualización da programación da lingua estranxeira no Bacharelato
Neste punto xustifica a
importancia da ensinanza de idiomas aducindo que vivimos nun mundo cada vez
máis multicultural e multilingüe. Refírese tamén ás directrices que estabelece
o Marco de Referencia Común Europeo para a aprendizaxe de linguas estranxeiras.
En segundo lugar, xa
que os alumnos de Bacharelato teñen unha base previa na aprendizaxe do inglés,
fai referencia aos obxectivos neste nivel como un afondamento nas destrezas
adquiridas con anterioridade, unha ampliación do seu repertorio e o reforzo da
súa autonomía.
Por outra banda,
estabelece que os contidos serán agrupados en bloques sen que isto signifique
que os bloques deban desenvolverse independentemente uns dos outros.
Obxectivos
No seguinte punto
fixa os obxectivos principais da meteria de inglés. Os máis destacados son:
- Expresarse oralmente con fluidez e variando o rexistro en
función das situacións de comunicación así como comprender a información global
e específica de textos orais.
- Escribir diversos tipos de textos de forma clara, ben
estruturados e axeitados segundo o rexistro e comprender distintos tipos de
textos escritos identificando as ideas principais.
- Adquirir e desenvolver estratexias de aprendizaxe diversas,
fomentando o uso das TIC, co fin de utilizar a lingua estranxeira de forma
autónoma e para seguir progresando na súa aprendizaxe.
- Coñecer os trazos sociais e culturais fundamentais da
lingua estranxeira e recoñecer a importancia de aprender linguas estranxeiras
nun mundo multicultural.
Criterios
da avaliación no Bacharelato
Neste
punto a programación desenrola unha serie de criterios xerais a ter en conta na
avaliación desta atapa. Chamaron a atención positivamente aqueles que valoran a
competencia comunicativa como elemento máis importante na aprendizaxe de
linguas, a participación e autonomía dos alumnos, os aspectos culturais e o uso
do rexistro apropiado á situación e propósito da comunicación.
Outro aspecto
importante é a posta en práctica de métodos de aprendizaxe dedutivos e
indutivos para a aprendizaxe das regras gramaticais, léxicas ou fonéticas para
que facilite a reflexión sobre o funcionamento interno da lingua. O uso das TIC
tamén se valorará como ferramentas de aprendizaxe autónoma para a aprendizaxe
na aula e fóra dela.
Por outra banda,
fala de que os criterios de cualificación constarán da valoración do traballo
diario e da nota dos exames.
Finalmente refírese aos
criterios de recuperación para a avaliación de pendentes dando unha serie de
directrices en función dos distintos casos que se poden dar e estabelece un
conxunto de mínimos en función do curso que se teña que recuperar en canto a
vocabulario, expresión oral ou gramática.
Atención á
diversidade
Neste punto fálase dos
procedementos que se levarán a cabo para realizar adaptación no currículum aos
alumnos con necesidades educativas específicas. Distingue entre alumnos con
pequenos problemas de aprendizaxe ou conduta e alumnos con problemas máis
graves deste tipo. Da mesma maneira, tamén diferencia entre adaptacións
curriculares significativas; aquelas que requiren dunha modificación en canto
aos obxectivos, contidos da materia e os conseguintes criterios de avaliación;
e pequenas modificacións que non afectan aos aspectos esenciais do currículo
como as modificacións no tempo e nas técnicas de aprendizaxe, atención
orientadora, uso de materiais e recursos especiais ou unha metodoloxía
personalizada. Unha análise máis pormenorizada do que viamos na introdución da
programación.
O programa
CUALE
Niveis A1 e
A2
O departamento de inglés organiza o
ensino da materia para cada curso da etapa correspondente. Para iso, os
profesores acordan obxectivos, contidos e criterios de avaliación común. Estes
mesmos profesores tamén impartirán polas tarde un programa CUALE que acolle os
niveis A1, A2, B1 E B2. As clases impartiránse dende finais de setembro ata
xuño en horario de tarde, dúas sesións de hora e cuarto.
A impartición destes cursos
extraescolares é algo moi positivo para o alumnado e para a súa consecución de
competencias avanzadas no Marco Europeo. Cremos, pois moi positivo que o
inclúan na programación didáctica, mais o desleixamento na presentación deste
apartado, realizado aparentemente por distintas persoas, é acorde co resto de
todo o documento
Atopamos catro niveis do CUALE:
A1-Básico1: Os estudantes que xa remataron
satisfactoriamente o curso de 2.º de ESO terán a oportunidade de homologar os
seus coñecementos según o Marco Común (Marco Común Europeo de Referencia para
as Linguas: Aprendizaxe, Ensino, Avaliación. Consello de Europa. Anaya, 2002,
páx. 27), facendo este curso polas tardes para garantir as competencias
esixidas. Móstranse despois os contidos dos indíces que veñen incluídos nos
materiais a empregar.
A2- Os estudantes que xa remataron 4.º de ESO
satisfactoriamente terán a opción de facer este curso. Os contidos están
reflectidos da mesma maneira que no A1, parándose tanto na gramática coma na
adquisición de novo vocabulario e as contrucións sintácticas do inglés.
Niveis B1 e
B2
Introdución
Na seguinte sección, que é ademáis
a última da programación didáctica que está dedicada á Programación Cuale,
trátanse os temas do B1, que denomina Intermedio 1 e do B2, que sería o
Intermedio 2. Coma fonte principal destas dúas seccións, igual que as dúas
anteriores, téñense en conta desde o punto de vista didáctico o Marco Europeo
de Referencia para as Linguas, cintándoo textualmente no apartado introdutorio.
Asemade, tamén fai referencia á lexislación galega no que respecta ao dominio
de linguas, citando igualmente de maneira textual. Estabelécense os niveis a
partir dos cales o alumnado pode comezar a formar parte deste programa, 4º da
Eso, e estabelece tamén brevemente os horarios nos que serán desenvolvidos as
aulas, a extensión do curso e a duración de cada unha das sesións, quedando
así: horario de tarde, de setembro a xuño con duración dunha hora e cuarto. As
dúas seccións divídense nos seguintes apartados: obxectivos específicose
avaliación.
Obxectivos
Específicos
Esta sección
divídese en diversos elementos: comprensión oral, expresión e interacción oral,
comprensión de lectura, expresión e interacción escrita. No momento de
debullalos vemos que corta e pega (unha vez máis) practicamente de maneira
literal do cadro do Marco Cómun Europeo de Referencias para as Linguas, sen
dicir expresamente que o cita, e remata mesturando apartados, pois engade o
libro de texto a empregar e o lugar onde se desenvolverán as aulas. Ademais
disto, procede a indexar os contidos dos distintos libros que se empregarán
tanto no B1 coma no B2 ( Intermedio 1 e Intermedio 2, respectivamente). Cremos
que quedaría moito máis claro se pertencesen a seccións distintas, separando de
maneira clara obxectivos de contidos.
Na descrición dos
contidos dos libros de texto de ambas as dúas seccións, limítase a copiar e
pegar os contidos do índice de cada libro, sen especificar o enfoque. En certo
sentido, tal e coma se mostra aquí, semella unha repetición, un reforzo do que
se ensina ao longo da secundaria, sen aportar un enfoque diferente, coma por
exemplo, un enfoque máis comunicativo.
Avaliación
Na avaliación especifícase o
obxectivo xeral dos niveis Intermedios do programa Cuale en amba as dúas
seccións, que serían o desenvolvemento da competencia comunicativa. Serán
probas adaptadas ao Marco de Referencia de Linguas e estabelece os criterios
polos que o alumno pode ser avaliado, que serán dous: por un lado a asistencia,
que ten que ser de máis do 85% e a cualificación final, superior a 5 sobre 10.
Neste punto, tamén semella unha adaptación dos contidos da Secundaria, dun
reforzo dos mesmos, pra acadar un intermedio.
Probas
Nesta última parte de cada unha das seccións estabelece as
probas sobre as que se certificará a avaliación: cunha cadencia cuadrimestral,
dúas probas nas que se evaluarán sobre 100 o nivel de dominio de cada unha das
competencias e destrezas descritas na sección dos obxectivos. Ademais,
determina unha proba escrita ao final de cada unidade, na que se tentará fixar
os contidos gramaticáis e léxicos, a modo de base teórica.
Diferenzas
entre seccións
Malia que a descrición de
ambas as dúas seccións correspondentes respectivamente ao B1 e o B2 é bastante
similar en contido e modo de desenvolvemento do mesmo, pois como sabemos
sérvese de cortar e pegar as distintas fontes didácticas, o nivel B2 ou
avanzado presenta algunas diferenzas que explicarei neste apartado.
En primeiro lugar fai
referencia á metodoloxía, precisando un enfoque netamente comunicativo, e
tratando de que todos os materiais sexan “o máis reais posibles”. Asemade,
nesta sección si que existe un apartado específico de contidos, cando na
anterior estes aparecían dentro dos obxectivos específicos. Existe diferencia
de nomenclatura entre o B1 e o B2, para os mesmos apartados, semellando que
foron varios os autores de cada unha das seccións da programación e que non se
remataron poñendo en común dende o punto de vista formal. Engade, ademais, ao
B2 a sección dos materiais curriculares, na que enumera os libros de texto e de
actividades que empregará o alumnado. Finalmente, ningunha das seccións realiza
algún tipo de contextualización do alumnado apto pro Programa Cuale, nin
tampouco falan dos recursos a empregar.
Conclusión
do traballo: Como moi ben se decatou Iolanda e deixou
reflectido neste
prezi, a característica
fundamental desta programación é que se trata basicamente dun traballo de
corta-pega feito polo departamento de inglés deste centro de ensino.
